Ekonomia

Pieniądz

Pieniądz to jeden z najważniejszych filarów każdej gospodarki. Jest to nic innego jak materialny lub niematerialny środek, który służy do nabywania dóbr lub usług. Odbywa się to na zasadzie wymiany sprzedający-kupujący. Pieniądz istniał od najdawniejszych czasów, oczywiście na przestrzeni wieków jego formy zmieniały się. Początkowo pieniądzem były same towary i usługi, wymieniano po prostu jedne za drugie. Kiedy różnorodność usług i towarów doprowadziła do utrudniania tego rodzaju wymiany ludzkość wykształciła określone środki płatnicze. Były to zazwyczaj surowce o wysokiej wartości, kamienie szlachetne czy też minerały. Określona ich ilość była jakąś jednostką rozliczeniową, która odpowiadała aktualnej w danym czasie ilości dóbr do nabycia.

Przez wieki pieniądzem były środki, które wyrabiano ze złota i srebra. Ich zaleta było to, że posiadały one stałą wartość, tzn. określona waga kruszcu przekładała się na siłę nabywczą bitego z niego pieniądza. Wadą tego typu systemu było uzależnienie wymiany od wartościowych kruszców, z czasem zauważalny był ich deficyt. Jeśli dany kraj nie posiadał określonej ich ilości to starano się fałszować pieniądz, przez co stawał się on coraz mniej wartościowy. Silne kraje dbały oczywiście o swoją walutę, prowadzono wojny w celu pozyskania głównie złota i srebra.

Koniec XIX wieku to prawdziwy przełom w historii pieniądza. Co prawda już wcześniej pojawiły się pewne nowe trendy, jednak dopiero wtedy na dobre zaczął pojawiać się pieniądz papierowy lub też wykonane ze stopów nieszlachetnych metali monety. Poprzez umowę społeczną i gwarantowanie wartości nowych pieniędzy w metalach szlachetnych, nowe środki płatnicze z powodzeniem zastąpiły dotychczasowe. Nowy system opierał się na zasadzie, że każdy emitent musiał być przygotowany na ewentualną chęć wymiany papierowych pieniędzy na ustalona ilość złota. Niestety, z biegiem czasu zasada ta była wielokrotnie łamana, szczególnie w czasie kryzysów gospodarczych.

Na początku XX wieku pokrycie pieniądza w złocie zlikwidowano i odtąd sam w sobie zaczął być on określona wartością.

Bańka internetowa

Bańka internetowa była wielką hossą na rynku internetu, która miała miejsce w latach 1995-2001. To wtedy internet zaczął rozwijać się w ogromnym tempie, w kolejnych krajach dostęp do sieci stawał się tańszy oraz coraz bardziej popularny. Jednak siłą napędowa był głównie rynek amerykański i tamtejsza giełda. Wiele nowych spółek powstawało w branży informatycznej, rosnący popyt na ich akcje skłaniał właścicieli do szybkiego wejścia na giełdę co pozwalało na wzbogacenie się w zawrotnym tempie. Doszło nawet do tego, że powielane pomysły, nawet te najbardziej popularne, przynosiły sukces a akcje zostawały natychmiast wykupowane. Niestety, jak pokazała przyszłość miało to fatalne konsekwencje dla gospodarki.

Hossa na rynku internetu to nic innego jak zwykła banka spekulacyjna. Polega ona na tym, że określeni inwestorzy w sztuczny sposób, zupełnie nie kierując się zdrowymi regułami ekonomicznymi, nabijają popyt na dane akcje. Cały proces ma obraz kuli śniegowej, za większymi idą mniejsi i w ten sposób w dość szybkim czasie wywołuje się euforię na danym rynku. Trwa ona dopóty, dopóki inwestorzy nie zaczynają realizować swoich zysków. Kiedy następuje wyprzedaż akcji okazuje się, że jest ich bardzo dużo oraz nie mają takiej wartości jak spodziewano się. Następuje krach i masowe bankructwa.

W latach 1995-2001 internet nie był nowością, jednak jego popularyzacja otworzyła przed przedsiębiorcami nowe pola działania. Inwestowano ogromne pieniądze w informatykę, nie tylko w nowe technologię ale również serwisy www, sklepy internetowe czy platformy społecznościowe. Powstawały komunikatory mające na celu ułatwić kontakt oraz go urozmaicić, rozwijał się rynek sprzętu elektronicznego. Warto wiedzieć, że  w Stanach Zjednoczonych w 1995 roku było zaledwie (jak na obecne czasy) 18 milionów internautów. Kiedy ich liczba zaczęła gwałtownie rosnąć sukces firm działających na tym rynku wydawał się być gwarantowany. Dodatkowo w owym czasie, władze prowadziły liberalną politykę, USA miały niskie stopy procentowe, kredyt był bardzo tani. Wykorzystali to ludzie z inicjatywą i mający pomysły.

Kiedy po kilku latach publikowane wyniki spółek były dalekie od oczekiwań, zyski w stosunku do zainwestowanych środków były stosunkowo niewielkie, nastąpiło załamanie. Oczywiście, do dziś istnieją firmy, które przetrwały i bardzo dobrze rozwijają się. Przykładem mogą być Google czy eBay.

Kryzys gospodarczy

Kryzys gospodarczy to jeden z najgorszych procesów jaki może dotknąć gospodarkę. Polega to na przejściu z wcześniejszej recesji lub tez nawet z pominięciem jej w głęboką stagnację a nawet spadek wartości produkcji. Kryzys gospodarczy może mieć wymiar zarówno lokalny czyli obejmujący jeden kraj lub region kilku państw, jak i ogólnoświatowy. Historia dostarcza nam wielu przykładów takich sytuacji, ludzkość wielokrotnie zaznała różnego typu kryzysów.

Ostatnim kryzysem, który był jednym z najbardziej dokuczliwych jest obecny, który trwa od  kilku lat i według analityków gospodarka światowa powoli z niego wychodzi. Powodem jego wystąpienia była głównie banka spekulacyjna na rynku nieruchomości w Stanach Zjednoczonych, która doprowadziła do masowych bankructw zarówno osób prywatnych jak i firm. Niewłaściwe kredyty okazały się być bez pokrycia, wartość nieruchomości dramatycznie spadła a banki mając problem ze ściągnięciem należności zaczęły upadać. W większości przypadków nawet pomoc państwa na niewiele się zdała, dopiero po wpompowaniu w gospodarkę ogromnych środków kryzys powoli zaczął ustępować.

Jednak największym kryzysem, mającym największe skutki nie tylko gospodarcze ale również społeczne i polityczne był wielki kryzys, który rozpoczął się w 1929 roku. Już wcześniej niektórzy ekonomiści zauważali niepokojące sygnały, jednak zapalnikiem do ogólnoświatowego krachu była panika na giełdzie nowojorskiej i jej dramatyczny upadek. W ciągu kilku dni spółki giełdowe zbankrutowały w dużej ilości, wartość akcji stopniała o kilkaset procent. Pociągnęło to za sobą masowe bankructwa oraz zwolnienia. Początkowo kryzys objął Stany Zjednoczone, niestety po kilku miesiącach dotarł na inne kontynenty. Szczególnie silnie dotknął kraje, które prowadziły ożywiona wymianę gospodarcza z USA, firmy działające na ich terenie były nastawione na eksport. W większości państw jako ratunek zastosowano politykę interwencjonizmu państwowego, ogromne publiczne środki przeznaczano na inwestycje.

Spekulacja

Spekulacja to ciekawe zagadnienie z zakresu ekonomii. Obejmuje ono podejmowane działania w celu osiągnięcia jak najwyższego zysku w stosunkowo krótkim czasie. Spekulacja występuje głównie na rynkach giełdowych, gdzie jej przedmiotem stają się akcje poszczególnych spółek. Spotykana jest również na rynku walutowym, spekuluje się wtedy jedną walutą lub grupa walut z określonego regionu.

Aby zarobić na spekulacji należy posiadać odpowiedni kapitał oraz wiedzę. Wielkość potrzebnego kapitału zależy od skali akcji, zależy od ilości pieniędzy jakie trzeba zainwestować aby wpłynąć na kurs waluty lub notowań danej spółki. Oczywiście, w praktyce na takie działania mogą sobie pozwolić tylko najwięksi gracze na światowym rynku finansowym. Międzynarodowe instytucje finansowe, banki czy fundusze inwestycyjne, są w stanie wyłożyć nawet kilka miliardów dolarów na akcję spekulacyjną.

Jeśli chodzi o przykłady to z ostatnich z naszego podwórka można wymienić granie kursem złotego w 2009 roku przez amerykański bank Goldman Sachs. Przyznał się on, że celowo doprowadził on do osłabienia złotego aby w efekcie na tym zarobić. W szczegółach wygląda to tak, że mając informację o spodziewanych tendencjach gospodarczych takich jak osłabienie lub wzmocnienie wzrostu gospodarczego inwestuje się w dana walutę. Kiedy następuje spadek jej kursu celowo dodatkowo ją się osłabia aby zarobić w kolejnym okresie na dużej różnicy kursowej. Podobna zasada odnosi się do rynku giełdowego i spekulacji akcjami. Ważne jest aby w odpowiednim momencie wejść w posiadanie jakiegoś pakietu akcjami oraz aby mieć środki na dalsza spekulację. Przez zakup dużych pakietów wywołuje się sztuczne podniesienie notowań co przekłada się zainteresowaniem przez innych inwestorów. Kiedy akcje zwyżkują swój pakiet sprzedaje się po określonym wcześniej spodziewanym lub często nawet większym zysku.

Obecnie, działania spekulacyjne uważane są powszechnie za naganne i zarówno państwa jak i władze poszczególnych giełd starają się przeciwko nim przeciwdziałać. Jeśli chodzi o spekulacje na rynkach walutowych to za ochronę waluty krajowej odpowiadają zazwyczaj banki centralne, które posiadają w tym celu odpowiednie rezerwy. Dzięki ich wykorzystaniu mogą w znaczny sposób niwelować wahania kursów swojego pieniądza. Utrudniona sytuacja jest na giełdach, gdzie stosuje się zazwyczaj pewna jawność odnośnie kupna większych pakietów akcji jednej spółki.

Skarb Państwa

Skarb Państwa to jeden z najważniejszych podmiotów w praktycznie każdej gospodarce rynkowej. Oczywiście, występuje również w innych systemach,jednak zazwyczaj pod nieco innymi nazwami i mający zupełnie inne prawa i obowiązki. Skarb Państwa to organ posiadający status prawny, dzięki osobowości prawnej może być on stroną we wszelkiego rodzaju postępowaniach, które roztrzygane są na gruncie stosownego kodeksu. W Polsce Skarb Państwa reprezentuje z reguły stosowny minister, bądź to powołany konkretny w tym resorcie, bądź na przykład minister finansów.

Skarb Państwa w konkretnych krajach ma różne uprawnienia. Z reguły są one tym większe im więcej majątku pozostaje w rękach państwa. W takim przypadku występuje on jako właściciel ze wszystkimi tej funkcji prawami i obowiązkami. Z kolei w krajach o ugruntowanej gospodarce kapitałowej ma on stosunkowo niewielkie znaczenie. Dla przykładu, w Stanach Zjednoczonych praktycznie nie ma przedsiębiorstw państwowych, wszystko znajduje się w rękach prywatnych. W Polsce zaś, Skarb Państwa ma ogromne pole do działania, mnogość majątku którym zarządza powoduje, że jest to jeden z najważniejszych resortów. Jego rolą jest głównie dbanie o jakość zarządzania w poszczególnych państwowych przedsiębiorstwach oraz o ich przygotowanie do procesu prywatyzacji. Jednak nawet po prywatyzacji, państwo często zostawia sobie jakiś ułamek procenta akcji danej spółki, tak więc Skarb Państwa przejmuje zarządzanie nim w jego imieniu.

Skarb Państwa ma dość długa historię, w Polsce jego rozdzielenie nastąpiło już w 1590 roku. W innych państwach miało to miejsce jeszcze wcześniej, już w starożytnym Rzymie istniało takie pojęcie. Rozdzielenie wynikało zazwyczaj z potrzeby uregulowania stosunków pomiędzy własnością wspólna-państwową a prywatną. Bez tego mogły zatrzeć się granice co w historii wielokrotnie miało miejsce. Przykładem były skarbce królewskie, które traktowane jako całość stawały się w gruncie rzeczy prywatnym dobrem panujących władców. Po rozdzieleniu następowała większa kontrola zewnętrznych organów i można był realizować w efektywniejszy sposób różne inwestycje czy tez opłacać ważne instytucje, takie jak wojsko czy policję.