Rynek to pojęcie określające bardzo szeroki zakres gospodarki, obejmujący wszelkie mechanizmy służące w procesach sprzedaży i kupna. Szczegółowiej rzecz ujmując, chodzi o nazwanie mechanizmów jakie występują pomiędzy sprzedającymi a kupującymi.

Rynek opiera się na kilku filarach. Jeśli chodzi o ideał to powinien być wolny, jednak w praktyce wygląda to różnie. Wolny to znaczy nie skrępowany nadmiarem przepisów, niektórzy odrzucają jakiekolwiek uregulowania, równy dla wszystkich chcących na nim działać. Oczywiście, jest to wizja w pewnym sensie utopijna, pomimo istnienia wielu konspektów rozpisanych naukowo nigdy i nigdzie nie została zrealizowana. Powodów jest kilka.

Rynek łączy się mocno z gospodarką a wpływ na procesy gospodarcze chce mieć zazwyczaj władza w każdym kraju. Odrzucając kwestie ideologiczne chodzi o bardziej wymierne korzyści-dochody. Każda regulacja sprowadza się zazwyczaj do jakiegoś ograniczenia swobody działania na rynku. Jakiś aspekt działalności lub nawet całość zostaje obciążona pewna forma opłaty, czy to normalnego czy tez ukrytego podatku. Dzięki temu państwo pozyskuje dochody, jednak z drugiej strony, inni gracze na rynku tracą możliwość działania. Pomimo, że praktycznie każdy wie o wyższości wolnego rynku nad innymi formami, to niestety zawsze znajdzie się ktoś kto wprowadza ograniczenia.

Rynek regulują dwa pojęcia, dwa procesy. Są nimi popyt i podaż. Jeśli chodzi o popyt jest to  chęć nabycia towarów i usług przez klientów. Przeciwstawny jest temu podaż, określająca ilość towarów i usług wyprodukowanych i dostępnych na rynku. Dwie wartości spotykają się i razem tworzą aktualną sytuację na rynku. Upraszczając, jeśli klienci chcą dużo kupować, co najważniejsze mają na to środki to popyt rośnie. Producenci zmuszeni są zwiększać produkcję aby go zaspokoić i gospodarka szybko rozwija się. Jeśli nie są w stanie tego zrobić to często następuje wzrost cen. Odwrotna sytuacja rynkowa występuje wtedy, gdy podaż jest duża a popyt niski. Gospodarka jest w stagnacji albo nawet w kryzysie, często ceny spadają.

Gospodarka centralnie planowana jest przeciwieństwem gospodarki rynkowej praktycznie we wszystkich aspektach. Ten typ rynku wykształcił się głównie w krajach socjalistycznych oraz typowo komunistycznych. Zapoczątkowany został w ZSRR ale już wcześniej pewne jego formy istniały w niektórych państwach zachodnich. Różnica polega na tym, że społeczeństwa zachodnie zauważyły niepokojące procesy wynikające z takiego modelu gospodarczego i zdecydowanie go odrzuciły.

Gospodarka centralnie planowana to nic innego jak w pełni regulowany rynek. Polegało to na tym, że siła sprawująca władze w danym kraju decydowała praktycznie o każdym, nawet najmniejszym aspekcie życia gospodarczego. Przykładem może być sytuacja w Polsce sprzed 1989 roku, kiedy to partia komunistyczna miała wpływ na budowę szpitala czy drogi na głębokiej prowincji kraju. Niestety, brak wyobraźni, realizmu oraz właściwej wiedzy ekonomicznej sprawiał najczęściej, że inwestycje były nietrafione a przez to drogie. Inny przykład to budowy o znaczeniu czysto politycznym. Do najbardziej jaskrawych można zaliczyć umiejscowienie hut w Warszawie i Krakowie. Był to całkowity bezsens pod względem ekonomicznym, nie dość, że surowiec potrzebny do wyrobu stali musiano dowozić z dość daleka to jeszcze zburzono dotychczasowy charakter tych ośrodków. Niestety, właśnie o to drugie ówczesnym władzom chodziło.

Gospodarka centralnie planowana polega nie tylko na szczegółowym kontrolowaniu inwestycji. Jej główna cecha jest reglamentacja produktów oraz sztuczne ustalanie cen. Przez to dochodzi do sytuacji nadprodukcji zupełnie niepotrzebnych dóbr oraz deficytu towarów niezbędnych do normalnej egzystencji. Zazwyczaj władze krajów opierających się na planowaniu, stawiają na przemysł ciężki i zbrojeniowy, zapominając o żywnościowym czy innym produkującym dobra powszechnego użytku. Charakterystyczne dla takiego modelu gospodarczego są tzw. plany, które obejmują zazwyczaj określony, kilkuletni czasu. Ogłasza się w nim określone normy i wielkości jakie mają być wyprodukowane nie zważając na realizm zamierzeń.

Pieniądz to jeden z najważniejszych filarów każdej gospodarki. Jest to nic innego jak materialny lub niematerialny środek, który służy do nabywania dóbr lub usług. Odbywa się to na zasadzie wymiany sprzedający-kupujący. Pieniądz istniał od najdawniejszych czasów, oczywiście na przestrzeni wieków jego formy zmieniały się. Początkowo pieniądzem były same towary i usługi, wymieniano po prostu jedne za drugie. Kiedy różnorodność usług i towarów doprowadziła do utrudniania tego rodzaju wymiany ludzkość wykształciła określone środki płatnicze. Były to zazwyczaj surowce o wysokiej wartości, kamienie szlachetne czy też minerały. Określona ich ilość była jakąś jednostką rozliczeniową, która odpowiadała aktualnej w danym czasie ilości dóbr do nabycia.

Przez wieki pieniądzem były środki, które wyrabiano ze złota i srebra. Ich zaleta było to, że posiadały one stałą wartość, tzn. określona waga kruszcu przekładała się na siłę nabywczą bitego z niego pieniądza. Wadą tego typu systemu było uzależnienie wymiany od wartościowych kruszców, z czasem zauważalny był ich deficyt. Jeśli dany kraj nie posiadał określonej ich ilości to starano się fałszować pieniądz, przez co stawał się on coraz mniej wartościowy. Silne kraje dbały oczywiście o swoją walutę, prowadzono wojny w celu pozyskania głównie złota i srebra.

Koniec XIX wieku to prawdziwy przełom w historii pieniądza. Co prawda już wcześniej pojawiły się pewne nowe trendy, jednak dopiero wtedy na dobre zaczął pojawiać się pieniądz papierowy lub też wykonane ze stopów nieszlachetnych metali monety. Poprzez umowę społeczną i gwarantowanie wartości nowych pieniędzy w metalach szlachetnych, nowe środki płatnicze z powodzeniem zastąpiły dotychczasowe. Nowy system opierał się na zasadzie, że każdy emitent musiał być przygotowany na ewentualną chęć wymiany papierowych pieniędzy na ustalona ilość złota. Niestety, z biegiem czasu zasada ta była wielokrotnie łamana, szczególnie w czasie kryzysów gospodarczych.

Na początku XX wieku pokrycie pieniądza w złocie zlikwidowano i odtąd sam w sobie zaczął być on określona wartością.

Bańka internetowa była wielką hossą na rynku internetu, która miała miejsce w latach 1995-2001. To wtedy internet zaczął rozwijać się w ogromnym tempie, w kolejnych krajach dostęp do sieci stawał się tańszy oraz coraz bardziej popularny. Jednak siłą napędowa był głównie rynek amerykański i tamtejsza giełda. Wiele nowych spółek powstawało w branży informatycznej, rosnący popyt na ich akcje skłaniał właścicieli do szybkiego wejścia na giełdę co pozwalało na wzbogacenie się w zawrotnym tempie. Doszło nawet do tego, że powielane pomysły, nawet te najbardziej popularne, przynosiły sukces a akcje zostawały natychmiast wykupowane. Niestety, jak pokazała przyszłość miało to fatalne konsekwencje dla gospodarki.

Hossa na rynku internetu to nic innego jak zwykła banka spekulacyjna. Polega ona na tym, że określeni inwestorzy w sztuczny sposób, zupełnie nie kierując się zdrowymi regułami ekonomicznymi, nabijają popyt na dane akcje. Cały proces ma obraz kuli śniegowej, za większymi idą mniejsi i w ten sposób w dość szybkim czasie wywołuje się euforię na danym rynku. Trwa ona dopóty, dopóki inwestorzy nie zaczynają realizować swoich zysków. Kiedy następuje wyprzedaż akcji okazuje się, że jest ich bardzo dużo oraz nie mają takiej wartości jak spodziewano się. Następuje krach i masowe bankructwa.

W latach 1995-2001 internet nie był nowością, jednak jego popularyzacja otworzyła przed przedsiębiorcami nowe pola działania. Inwestowano ogromne pieniądze w informatykę, nie tylko w nowe technologię ale również serwisy www, sklepy internetowe czy platformy społecznościowe. Powstawały komunikatory mające na celu ułatwić kontakt oraz go urozmaicić, rozwijał się rynek sprzętu elektronicznego. Warto wiedzieć, że  w Stanach Zjednoczonych w 1995 roku było zaledwie (jak na obecne czasy) 18 milionów internautów. Kiedy ich liczba zaczęła gwałtownie rosnąć sukces firm działających na tym rynku wydawał się być gwarantowany. Dodatkowo w owym czasie, władze prowadziły liberalną politykę, USA miały niskie stopy procentowe, kredyt był bardzo tani. Wykorzystali to ludzie z inicjatywą i mający pomysły.

Kiedy po kilku latach publikowane wyniki spółek były dalekie od oczekiwań, zyski w stosunku do zainwestowanych środków były stosunkowo niewielkie, nastąpiło załamanie. Oczywiście, do dziś istnieją firmy, które przetrwały i bardzo dobrze rozwijają się. Przykładem mogą być Google czy eBay.

Kryzys gospodarczy to jeden z najgorszych procesów jaki może dotknąć gospodarkę. Polega to na przejściu z wcześniejszej recesji lub tez nawet z pominięciem jej w głęboką stagnację a nawet spadek wartości produkcji. Kryzys gospodarczy może mieć wymiar zarówno lokalny czyli obejmujący jeden kraj lub region kilku państw, jak i ogólnoświatowy. Historia dostarcza nam wielu przykładów takich sytuacji, ludzkość wielokrotnie zaznała różnego typu kryzysów.

Ostatnim kryzysem, który był jednym z najbardziej dokuczliwych jest obecny, który trwa od  kilku lat i według analityków gospodarka światowa powoli z niego wychodzi. Powodem jego wystąpienia była głównie banka spekulacyjna na rynku nieruchomości w Stanach Zjednoczonych, która doprowadziła do masowych bankructw zarówno osób prywatnych jak i firm. Niewłaściwe kredyty okazały się być bez pokrycia, wartość nieruchomości dramatycznie spadła a banki mając problem ze ściągnięciem należności zaczęły upadać. W większości przypadków nawet pomoc państwa na niewiele się zdała, dopiero po wpompowaniu w gospodarkę ogromnych środków kryzys powoli zaczął ustępować.

Jednak największym kryzysem, mającym największe skutki nie tylko gospodarcze ale również społeczne i polityczne był wielki kryzys, który rozpoczął się w 1929 roku. Już wcześniej niektórzy ekonomiści zauważali niepokojące sygnały, jednak zapalnikiem do ogólnoświatowego krachu była panika na giełdzie nowojorskiej i jej dramatyczny upadek. W ciągu kilku dni spółki giełdowe zbankrutowały w dużej ilości, wartość akcji stopniała o kilkaset procent. Pociągnęło to za sobą masowe bankructwa oraz zwolnienia. Początkowo kryzys objął Stany Zjednoczone, niestety po kilku miesiącach dotarł na inne kontynenty. Szczególnie silnie dotknął kraje, które prowadziły ożywiona wymianę gospodarcza z USA, firmy działające na ich terenie były nastawione na eksport. W większości państw jako ratunek zastosowano politykę interwencjonizmu państwowego, ogromne publiczne środki przeznaczano na inwestycje.

Spekulacja to ciekawe zagadnienie z zakresu ekonomii. Obejmuje ono podejmowane działania w celu osiągnięcia jak najwyższego zysku w stosunkowo krótkim czasie. Spekulacja występuje głównie na rynkach giełdowych, gdzie jej przedmiotem stają się akcje poszczególnych spółek. Spotykana jest również na rynku walutowym, spekuluje się wtedy jedną walutą lub grupa walut z określonego regionu.

Aby zarobić na spekulacji należy posiadać odpowiedni kapitał oraz wiedzę. Wielkość potrzebnego kapitału zależy od skali akcji, zależy od ilości pieniędzy jakie trzeba zainwestować aby wpłynąć na kurs waluty lub notowań danej spółki. Oczywiście, w praktyce na takie działania mogą sobie pozwolić tylko najwięksi gracze na światowym rynku finansowym. Międzynarodowe instytucje finansowe, banki czy fundusze inwestycyjne, są w stanie wyłożyć nawet kilka miliardów dolarów na akcję spekulacyjną.

Jeśli chodzi o przykłady to z ostatnich z naszego podwórka można wymienić granie kursem złotego w 2009 roku przez amerykański bank Goldman Sachs. Przyznał się on, że celowo doprowadził on do osłabienia złotego aby w efekcie na tym zarobić. W szczegółach wygląda to tak, że mając informację o spodziewanych tendencjach gospodarczych takich jak osłabienie lub wzmocnienie wzrostu gospodarczego inwestuje się w dana walutę. Kiedy następuje spadek jej kursu celowo dodatkowo ją się osłabia aby zarobić w kolejnym okresie na dużej różnicy kursowej. Podobna zasada odnosi się do rynku giełdowego i spekulacji akcjami. Ważne jest aby w odpowiednim momencie wejść w posiadanie jakiegoś pakietu akcjami oraz aby mieć środki na dalsza spekulację. Przez zakup dużych pakietów wywołuje się sztuczne podniesienie notowań co przekłada się zainteresowaniem przez innych inwestorów. Kiedy akcje zwyżkują swój pakiet sprzedaje się po określonym wcześniej spodziewanym lub często nawet większym zysku.

Obecnie, działania spekulacyjne uważane są powszechnie za naganne i zarówno państwa jak i władze poszczególnych giełd starają się przeciwko nim przeciwdziałać. Jeśli chodzi o spekulacje na rynkach walutowych to za ochronę waluty krajowej odpowiadają zazwyczaj banki centralne, które posiadają w tym celu odpowiednie rezerwy. Dzięki ich wykorzystaniu mogą w znaczny sposób niwelować wahania kursów swojego pieniądza. Utrudniona sytuacja jest na giełdach, gdzie stosuje się zazwyczaj pewna jawność odnośnie kupna większych pakietów akcji jednej spółki.

Skarb Państwa to jeden z najważniejszych podmiotów w praktycznie każdej gospodarce rynkowej. Oczywiście, występuje również w innych systemach,jednak zazwyczaj pod nieco innymi nazwami i mający zupełnie inne prawa i obowiązki. Skarb Państwa to organ posiadający status prawny, dzięki osobowości prawnej może być on stroną we wszelkiego rodzaju postępowaniach, które roztrzygane są na gruncie stosownego kodeksu. W Polsce Skarb Państwa reprezentuje z reguły stosowny minister, bądź to powołany konkretny w tym resorcie, bądź na przykład minister finansów.

Skarb Państwa w konkretnych krajach ma różne uprawnienia. Z reguły są one tym większe im więcej majątku pozostaje w rękach państwa. W takim przypadku występuje on jako właściciel ze wszystkimi tej funkcji prawami i obowiązkami. Z kolei w krajach o ugruntowanej gospodarce kapitałowej ma on stosunkowo niewielkie znaczenie. Dla przykładu, w Stanach Zjednoczonych praktycznie nie ma przedsiębiorstw państwowych, wszystko znajduje się w rękach prywatnych. W Polsce zaś, Skarb Państwa ma ogromne pole do działania, mnogość majątku którym zarządza powoduje, że jest to jeden z najważniejszych resortów. Jego rolą jest głównie dbanie o jakość zarządzania w poszczególnych państwowych przedsiębiorstwach oraz o ich przygotowanie do procesu prywatyzacji. Jednak nawet po prywatyzacji, państwo często zostawia sobie jakiś ułamek procenta akcji danej spółki, tak więc Skarb Państwa przejmuje zarządzanie nim w jego imieniu.

Skarb Państwa ma dość długa historię, w Polsce jego rozdzielenie nastąpiło już w 1590 roku. W innych państwach miało to miejsce jeszcze wcześniej, już w starożytnym Rzymie istniało takie pojęcie. Rozdzielenie wynikało zazwyczaj z potrzeby uregulowania stosunków pomiędzy własnością wspólna-państwową a prywatną. Bez tego mogły zatrzeć się granice co w historii wielokrotnie miało miejsce. Przykładem były skarbce królewskie, które traktowane jako całość stawały się w gruncie rzeczy prywatnym dobrem panujących władców. Po rozdzieleniu następowała większa kontrola zewnętrznych organów i można był realizować w efektywniejszy sposób różne inwestycje czy tez opłacać ważne instytucje, takie jak wojsko czy policję.

Narodowy Bank Polski to centralny bank w naszym kraju. Został założony w 1945 roku, tuż po wojnie, jako organ mający zajmować się polityka pieniężną w odbudowywanym kraju. Od samego początku tylko NBP przysługuje wyłączne prawo na emitowanie na terenie Polski pieniędzy.

NBP ma bardzo mocna pozycje w polskim prawie. Postarano się aby był on jak najbardziej niezależny od polityki, uzyskano to dzięki szczególnemu sposobowi wyboru prezesa. Prezes jest wybierany przez Sejm, większością głosów, z zaopiniowanych kandydatów przez Prezydenta i Premiera. Jego kadencja trwa sześć lat, jest on równocześnie przewodniczącym Rady Polityki Pieniężnej. Poza tym ma bardzo silne umocowanie jeśli chodzi o środowisko ekonomiczne w naszym kraju. Prezes Narodowego Banku Polskiego staje się często autorytetem jeśli chodzi o finanse, jego wypowiedzi są analizowane oraz wyciąga się z nich daleko idące wnioski. Musi więc on być osoba odpowiedzialną, posiadającą odpowiednią wiedzę oraz potrafiąca w razie potrzeby uspokoić sytuację. To prezes NBP w dużej mierze decyduje o polityce banku centralnego, ma duży wpływ na decyzję odnośnie wysokości stóp procentowych oraz emisji pieniądza. Zarządza również ogromnymi rezerwami walutowymi ulokowanymi na całym świecie.

Narodowy Bank Polski oprócz zadań typowo ekonomicznych ma również obowiązek prowadzenia działalności edukacyjnej i informacyjnej. Organizuje liczne konkursy, szczególnie dla dzieci i młodzieży, obejmuje patronat nad konferencjami i spotkaniami ekonomistów. NBP odpowiada również za szerzenie wiedzy o finansach wśród społeczeństwa, to ten podmiot przyczynił się w dużej mierze do wzrostu świadomości odnośnie inwestowania wśród Polaków.

Kolejny kierunek działalności NBP to szeroko rozumiane badania i analizy. Bank centralny ma za zadanie przewidywać procesy gospodarcze w zależności od sytuacji gospodarczej w kraju jak i na świecie. Dzięki współpracy z rządem, może wskazywać na potrzebę podjęcia konkretnych działań lub samemu to robić w ramach własnych kompetencji.

Rada Polityki Pieniężnej jest organem ustawowym, wchodzącym w skład Narodowego Banku Polskiego. Można stwierdzić, że jest to jakby organ wykonawczy, który podejmuje w głosowaniach większość decyzji wynikających z możliwych kompetencji NBP. Niektórzy uważają, że RPP to pewnego rodzaju grono ekonomistów, którzy swoimi decyzjami w ogromnym stopniu wpływają na kształt polityki finansowej nie tylko banku centralnego ale również państwa.

Takie podejście wynika zapewne z dość szerokich kompetencji, zarówno NBP jak i samej Rady Polityki Pieniężnej. Rada działa przecież pod przewodnictwem prezesa Narodowego Banku Polskiego, a jej członkowie w odpowiedniej liczbie nominowani są przez najwyższe organy państwowe-Prezydenta, Sejm i Senat. Każdy z nich może powołać po trzy osoby na kadencję sześcioletnią. Dzięki temu członkowie rady obejmują poglądami szerokie spektrum sceny politycznej w Polsce.

Rada Polityki Pieniężnej ma ważne zadania, do najważniejszych należy ustalanie wysokości stóp procentowych. Odbywa się to po wcześniejszym przeanalizowaniu sytuacji gospodarczej w kraju, najnowszych wskaźników oraz spodziewanych procesów. Rada może podnieść, obniżyć lub pozostawić na dotychczasowym poziomie stopy procentowe. Decyzje rady w tym zakresie są zazwyczaj oczekiwane przez środowisko giełdowe, to od niej zależy kurs naszej waluty. Niektórzy ekonomiści uważają również, że rada może w dość znaczący sposób przyczyniać się do spowalniania bądź przyspieszenia rozwoju gospodarczego. Wskazują na fakt, że niskie stopy to tani kredyt i co za tym idzie więcej inwestycji. Inni w wyższych stopach widza ryzyko większej inflacji.

Rada Polityki Pieniężnej to również ustalanie obowiązkowej rezerwy bankowej, składanie sprawozdania o wykonaniu budżetu, współpraca przy opracowywaniu projektu ustawy budżetowej.

Obecnie przewodniczącym rady Polityki Pieniężnej jest Sławomir Skrzypek, prezes NBP. Wcześniej do grona najbardziej znanych należeli Hanna Gronkiewicz-Waltz oraz Leszek Balcerowicz. Wyjątkowość tego organu powoduje, że stanowisko to jest niezwykle prestiżowe w środowisku ekonomistów.

W ostatnich latach zakup gruntów stał się znakomitym sposobem na inwestowanie pieniędzy. Nie dość, że cena gruntów systematycznie rośnie to dodatkowo z ziemi rolnej mamy dochód w postaci dopłat z Unii Europejskiej dla rolnictwa. Oczywiście, wszystko musimy odpowiednio zorganizować, jednak nie jest to trudne nawet dla mieszczucha.

Jeszcze kilkanaście lat temu ziemia była traktowana jako duże obciążenie, rolnicy chętnie pozbywali się jej. Niewielu przypuszczało, że zaledwie w kilka lat sytuacja zmieni się diametralnie,  ceny ziemi będą zwyżkowały w aż takiej skali. Powodem takiej sytuacji, zmiany mentalności i podejście do gruntów, było wejście Polski do Unii Europejskiej i wynikająca z tego faktu pomoc dla polskiego rolnictwa. Pojawiły się ogromne pieniądze a rolnicy stali się grupa uprzywilejowaną w kraju. Praktycznie tylko oni mogą liczyć na wsparcie w tak dużym wymiarze, nie liczone od ilości pracy czy inwestycji, tylko od hektara. Właśnie tak, im rolnik ma więcej ziemi tym wyższe dochody generuje. Oczywiście, należy zaznaczyć jedną sprawę-generuje dochody jeśli nie prowadzi działalności rolniczej lub prowadzi ja w ograniczonym stopniu. Dlaczego? Ponieważ chcąc utrzymywać się z normalnego rolnictwa musi ponosić duże dodatkowe koszta. Nie prowadząc jej, przy stosunkowo niewielkich nakładach zgarnia dopłaty do kieszeni.

Prześledźmy ta sytuację dokładnie. Dopłata na jeden hektar to obecnie kilkaset złotych, płatnych właścicielowi ziemi. Warunek jest jeden-grunt musi być utrzymany w dobrym stanie, czyli musi sprawiać wrażenie obrabianego. Co to za problem więc, wynająć sąsiada aby raz w roku zaorał pole, ewentualnie zasiać coś najtańszego i przeorać. Można również dzierżawić ziemię pod pastwiska za symboliczną opłatę. Nie ponosimy wtedy kosztów utrzymywania gospodarstwa, narzędzi, maszyn, paliwa czy nawozów. Większość dopłaty zostaje w kieszeni.

Inwestycja w grunty została już doceniona przez wiele osób, Unia stara się nawet wprowadzać ograniczenia odnośnie kupowania ziemi przez nierolników.