Ekonomia

Rynek

Rynek to pojęcie określające bardzo szeroki zakres gospodarki, obejmujący wszelkie mechanizmy służące w procesach sprzedaży i kupna. Szczegółowiej rzecz ujmując, chodzi o nazwanie mechanizmów jakie występują pomiędzy sprzedającymi a kupującymi.

Rynek opiera się na kilku filarach. Jeśli chodzi o ideał to powinien być wolny, jednak w praktyce wygląda to różnie. Wolny to znaczy nie skrępowany nadmiarem przepisów, niektórzy odrzucają jakiekolwiek uregulowania, równy dla wszystkich chcących na nim działać. Oczywiście, jest to wizja w pewnym sensie utopijna, pomimo istnienia wielu konspektów rozpisanych naukowo nigdy i nigdzie nie została zrealizowana. Powodów jest kilka.

Rynek łączy się mocno z gospodarką a wpływ na procesy gospodarcze chce mieć zazwyczaj władza w każdym kraju. Odrzucając kwestie ideologiczne chodzi o bardziej wymierne korzyści-dochody. Każda regulacja sprowadza się zazwyczaj do jakiegoś ograniczenia swobody działania na rynku. Jakiś aspekt działalności lub nawet całość zostaje obciążona pewna forma opłaty, czy to normalnego czy tez ukrytego podatku. Dzięki temu państwo pozyskuje dochody, jednak z drugiej strony, inni gracze na rynku tracą możliwość działania. Pomimo, że praktycznie każdy wie o wyższości wolnego rynku nad innymi formami, to niestety zawsze znajdzie się ktoś kto wprowadza ograniczenia.

Rynek regulują dwa pojęcia, dwa procesy. Są nimi popyt i podaż. Jeśli chodzi o popyt jest to  chęć nabycia towarów i usług przez klientów. Przeciwstawny jest temu podaż, określająca ilość towarów i usług wyprodukowanych i dostępnych na rynku. Dwie wartości spotykają się i razem tworzą aktualną sytuację na rynku. Upraszczając, jeśli klienci chcą dużo kupować, co najważniejsze mają na to środki to popyt rośnie. Producenci zmuszeni są zwiększać produkcję aby go zaspokoić i gospodarka szybko rozwija się. Jeśli nie są w stanie tego zrobić to często następuje wzrost cen. Odwrotna sytuacja rynkowa występuje wtedy, gdy podaż jest duża a popyt niski. Gospodarka jest w stagnacji albo nawet w kryzysie, często ceny spadają.

Gospodarka centralnie planowana

Gospodarka centralnie planowana jest przeciwieństwem gospodarki rynkowej praktycznie we wszystkich aspektach. Ten typ rynku wykształcił się głównie w krajach socjalistycznych oraz typowo komunistycznych. Zapoczątkowany został w ZSRR ale już wcześniej pewne jego formy istniały w niektórych państwach zachodnich. Różnica polega na tym, że społeczeństwa zachodnie zauważyły niepokojące procesy wynikające z takiego modelu gospodarczego i zdecydowanie go odrzuciły.

Gospodarka centralnie planowana to nic innego jak w pełni regulowany rynek. Polegało to na tym, że siła sprawująca władze w danym kraju decydowała praktycznie o każdym, nawet najmniejszym aspekcie życia gospodarczego. Przykładem może być sytuacja w Polsce sprzed 1989 roku, kiedy to partia komunistyczna miała wpływ na budowę szpitala czy drogi na głębokiej prowincji kraju. Niestety, brak wyobraźni, realizmu oraz właściwej wiedzy ekonomicznej sprawiał najczęściej, że inwestycje były nietrafione a przez to drogie. Inny przykład to budowy o znaczeniu czysto politycznym. Do najbardziej jaskrawych można zaliczyć umiejscowienie hut w Warszawie i Krakowie. Był to całkowity bezsens pod względem ekonomicznym, nie dość, że surowiec potrzebny do wyrobu stali musiano dowozić z dość daleka to jeszcze zburzono dotychczasowy charakter tych ośrodków. Niestety, właśnie o to drugie ówczesnym władzom chodziło.

Gospodarka centralnie planowana polega nie tylko na szczegółowym kontrolowaniu inwestycji. Jej główna cecha jest reglamentacja produktów oraz sztuczne ustalanie cen. Przez to dochodzi do sytuacji nadprodukcji zupełnie niepotrzebnych dóbr oraz deficytu towarów niezbędnych do normalnej egzystencji. Zazwyczaj władze krajów opierających się na planowaniu, stawiają na przemysł ciężki i zbrojeniowy, zapominając o żywnościowym czy innym produkującym dobra powszechnego użytku. Charakterystyczne dla takiego modelu gospodarczego są tzw. plany, które obejmują zazwyczaj określony, kilkuletni czasu. Ogłasza się w nim określone normy i wielkości jakie mają być wyprodukowane nie zważając na realizm zamierzeń.

Bańka internetowa

Bańka internetowa była wielką hossą na rynku internetu, która miała miejsce w latach 1995-2001. To wtedy internet zaczął rozwijać się w ogromnym tempie, w kolejnych krajach dostęp do sieci stawał się tańszy oraz coraz bardziej popularny. Jednak siłą napędowa był głównie rynek amerykański i tamtejsza giełda. Wiele nowych spółek powstawało w branży informatycznej, rosnący popyt na ich akcje skłaniał właścicieli do szybkiego wejścia na giełdę co pozwalało na wzbogacenie się w zawrotnym tempie. Doszło nawet do tego, że powielane pomysły, nawet te najbardziej popularne, przynosiły sukces a akcje zostawały natychmiast wykupowane. Niestety, jak pokazała przyszłość miało to fatalne konsekwencje dla gospodarki.

Hossa na rynku internetu to nic innego jak zwykła banka spekulacyjna. Polega ona na tym, że określeni inwestorzy w sztuczny sposób, zupełnie nie kierując się zdrowymi regułami ekonomicznymi, nabijają popyt na dane akcje. Cały proces ma obraz kuli śniegowej, za większymi idą mniejsi i w ten sposób w dość szybkim czasie wywołuje się euforię na danym rynku. Trwa ona dopóty, dopóki inwestorzy nie zaczynają realizować swoich zysków. Kiedy następuje wyprzedaż akcji okazuje się, że jest ich bardzo dużo oraz nie mają takiej wartości jak spodziewano się. Następuje krach i masowe bankructwa.

W latach 1995-2001 internet nie był nowością, jednak jego popularyzacja otworzyła przed przedsiębiorcami nowe pola działania. Inwestowano ogromne pieniądze w informatykę, nie tylko w nowe technologię ale również serwisy www, sklepy internetowe czy platformy społecznościowe. Powstawały komunikatory mające na celu ułatwić kontakt oraz go urozmaicić, rozwijał się rynek sprzętu elektronicznego. Warto wiedzieć, że  w Stanach Zjednoczonych w 1995 roku było zaledwie (jak na obecne czasy) 18 milionów internautów. Kiedy ich liczba zaczęła gwałtownie rosnąć sukces firm działających na tym rynku wydawał się być gwarantowany. Dodatkowo w owym czasie, władze prowadziły liberalną politykę, USA miały niskie stopy procentowe, kredyt był bardzo tani. Wykorzystali to ludzie z inicjatywą i mający pomysły.

Kiedy po kilku latach publikowane wyniki spółek były dalekie od oczekiwań, zyski w stosunku do zainwestowanych środków były stosunkowo niewielkie, nastąpiło załamanie. Oczywiście, do dziś istnieją firmy, które przetrwały i bardzo dobrze rozwijają się. Przykładem mogą być Google czy eBay.

Kryzys gospodarczy

Kryzys gospodarczy to jeden z najgorszych procesów jaki może dotknąć gospodarkę. Polega to na przejściu z wcześniejszej recesji lub tez nawet z pominięciem jej w głęboką stagnację a nawet spadek wartości produkcji. Kryzys gospodarczy może mieć wymiar zarówno lokalny czyli obejmujący jeden kraj lub region kilku państw, jak i ogólnoświatowy. Historia dostarcza nam wielu przykładów takich sytuacji, ludzkość wielokrotnie zaznała różnego typu kryzysów.

Ostatnim kryzysem, który był jednym z najbardziej dokuczliwych jest obecny, który trwa od  kilku lat i według analityków gospodarka światowa powoli z niego wychodzi. Powodem jego wystąpienia była głównie banka spekulacyjna na rynku nieruchomości w Stanach Zjednoczonych, która doprowadziła do masowych bankructw zarówno osób prywatnych jak i firm. Niewłaściwe kredyty okazały się być bez pokrycia, wartość nieruchomości dramatycznie spadła a banki mając problem ze ściągnięciem należności zaczęły upadać. W większości przypadków nawet pomoc państwa na niewiele się zdała, dopiero po wpompowaniu w gospodarkę ogromnych środków kryzys powoli zaczął ustępować.

Jednak największym kryzysem, mającym największe skutki nie tylko gospodarcze ale również społeczne i polityczne był wielki kryzys, który rozpoczął się w 1929 roku. Już wcześniej niektórzy ekonomiści zauważali niepokojące sygnały, jednak zapalnikiem do ogólnoświatowego krachu była panika na giełdzie nowojorskiej i jej dramatyczny upadek. W ciągu kilku dni spółki giełdowe zbankrutowały w dużej ilości, wartość akcji stopniała o kilkaset procent. Pociągnęło to za sobą masowe bankructwa oraz zwolnienia. Początkowo kryzys objął Stany Zjednoczone, niestety po kilku miesiącach dotarł na inne kontynenty. Szczególnie silnie dotknął kraje, które prowadziły ożywiona wymianę gospodarcza z USA, firmy działające na ich terenie były nastawione na eksport. W większości państw jako ratunek zastosowano politykę interwencjonizmu państwowego, ogromne publiczne środki przeznaczano na inwestycje.

Narodowy Bank Polski

Narodowy Bank Polski to centralny bank w naszym kraju. Został założony w 1945 roku, tuż po wojnie, jako organ mający zajmować się polityka pieniężną w odbudowywanym kraju. Od samego początku tylko NBP przysługuje wyłączne prawo na emitowanie na terenie Polski pieniędzy.

NBP ma bardzo mocna pozycje w polskim prawie. Postarano się aby był on jak najbardziej niezależny od polityki, uzyskano to dzięki szczególnemu sposobowi wyboru prezesa. Prezes jest wybierany przez Sejm, większością głosów, z zaopiniowanych kandydatów przez Prezydenta i Premiera. Jego kadencja trwa sześć lat, jest on równocześnie przewodniczącym Rady Polityki Pieniężnej. Poza tym ma bardzo silne umocowanie jeśli chodzi o środowisko ekonomiczne w naszym kraju. Prezes Narodowego Banku Polskiego staje się często autorytetem jeśli chodzi o finanse, jego wypowiedzi są analizowane oraz wyciąga się z nich daleko idące wnioski. Musi więc on być osoba odpowiedzialną, posiadającą odpowiednią wiedzę oraz potrafiąca w razie potrzeby uspokoić sytuację. To prezes NBP w dużej mierze decyduje o polityce banku centralnego, ma duży wpływ na decyzję odnośnie wysokości stóp procentowych oraz emisji pieniądza. Zarządza również ogromnymi rezerwami walutowymi ulokowanymi na całym świecie.

Narodowy Bank Polski oprócz zadań typowo ekonomicznych ma również obowiązek prowadzenia działalności edukacyjnej i informacyjnej. Organizuje liczne konkursy, szczególnie dla dzieci i młodzieży, obejmuje patronat nad konferencjami i spotkaniami ekonomistów. NBP odpowiada również za szerzenie wiedzy o finansach wśród społeczeństwa, to ten podmiot przyczynił się w dużej mierze do wzrostu świadomości odnośnie inwestowania wśród Polaków.

Kolejny kierunek działalności NBP to szeroko rozumiane badania i analizy. Bank centralny ma za zadanie przewidywać procesy gospodarcze w zależności od sytuacji gospodarczej w kraju jak i na świecie. Dzięki współpracy z rządem, może wskazywać na potrzebę podjęcia konkretnych działań lub samemu to robić w ramach własnych kompetencji.